การให้สารอาหารทางเส้นเลือดแตกต่างกับการให้อาหารสายยางอย่างไรการให้สารอาหารทางเส้นเลือด (Parenteral Nutrition) และการให้อาหารทางสายยาง (Enteral Nutrition) มีความแตกต่างกันที่ "เส้นทางการเดินทางของอาหาร" และ "สถานะของระบบย่อยอาหาร" เป็นหลักครับ
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ผมสรุปความแตกต่างในประเด็นสำคัญไว้ดังนี้ครับ:
1. ความแตกต่างพื้นฐาน
ประเด็น การให้อาหารทางสายยาง (Enteral) การให้สารอาหารทางเส้นเลือด (Parenteral)
เส้นทาง ผ่านจมูก/หน้าท้อง ลงสู่ กระเพาะหรือลำไส้ ผ่านสายน้ำเกลือเข้าสู่ กระแสเลือดโดยตรง
การย่อย ต้องผ่านกระบวนการย่อยและดูดซึมที่ลำไส้ ไม่ต้องย่อย สารอาหารอยู่ในรูปที่ใช้ได้ทันที
ระบบย่อย ระบบย่อยอาหารต้องยัง "ทำงานได้" ใช้เมื่อระบบย่อยอาหาร "ล้มเหลว" หรือต้องพัก
ความปลอดภัย ปลอดภัยกว่า ติดเชื้อน้อยกว่า เสี่ยงต่อการติดเชื้อในกระแสเลือดมากกว่า
ค่าใช้จ่าย ราคาประหยัดกว่ามาก ราคาสูงกว่า (เพราะสารอาหารต้องบริสุทธิ์สูง)
2. เมื่อไหร่จะใช้วิธีไหน?
● ให้อาหารทางสายยาง (Enteral - EN)
ใช้ในกรณีที่ "ท้องยังใช้ได้แต่ปากกินไม่ได้" เช่น:
ผู้ป่วยมีปัญหาการกลืน (อัมพาต, สำลัก)
มีก้อนเนื้ออุดกั้นที่หลอดอาหาร
ร่างกายต้องการพลังงานสูงมากจนการกินทางปากไม่เพียงพอ (เช่น แผลไฟไหม้รุนแรง)
● ให้สารอาหารทางเส้นเลือด (Parenteral - PN/TPN)
ใช้ในกรณีที่ "ท้องใช้ไม่ได้" หรือต้องพักลำไส้อย่างเด็ดขาด เช่น:
ลำไส้อุดตัน (Bowel Obstruction)
ลำไส้ทะลุ หรือมีรูรั่วในทางเดินอาหาร (Fistula)
ภาวะลำไส้สั้น (Short Bowel Syndrome) จนดูดซึมอาหารไม่ได้เลย
ท้องเสียหรืออาเจียนรุนแรงคุมไม่ได้
3. ข้อดี-ข้อเสียที่ควรรู้
ทำไมหมอมักเลือก "ทางสายยาง" ก่อนเสมอ?
ทางการแพทย์มีหลักการว่า "If the gut works, use it" (ถ้าลำไส้ใช้ได้ ต้องใช้) เพราะ:
รักษาผนังลำไส้: การมีอาหารผ่านจะช่วยให้ผนังลำไส้ไม่ฝ่อตัว
ภูมิคุ้มกัน: 70% ของระบบภูมิคุ้มกันอยู่ที่ลำไส้ การให้อาหารทางนี้ช่วยป้องกันเชื้อโรคหลุดเข้ากระแสเลือด (Bacterial Translocation)
กลไกธรรมชาติ: ร่างกายจะคัดกรองสารอาหารผ่านตับตามกระบวนการธรรมชาติ
ความเสี่ยงของการ "ให้ทางเส้นเลือด"
การติดเชื้อ: เนื่องจากเป็นการต่อสายเข้าเส้นเลือดดำใหญ่ หากดูแลไม่สะอาดเชื้อโรคจะเข้าสู่หัวใจและกระแสเลือดได้เร็ว
ภาวะแทรกซ้อนทางเมตาบอลิซึม: น้ำตาลในเลือดอาจแกว่งได้ง่าย หรือมีผลกระทบต่อการทำงานของตับหากให้เป็นเวลานาน
💡 สรุปสำหรับผู้ดูแล
หากผู้ป่วยยังสามารถย่อยอาหารได้ การให้ทางสายยางคือตัวเลือกที่ดีที่สุดและปลอดภัยที่สุด ครับ ส่วนการให้ทางเส้นเลือดมักจะเป็น "ทางเลือกสุดท้าย" หรือใช้เพียงชั่วคราวในกรณีที่ระบบย่อยอาหารมีปัญหาจริงๆ เท่านั้น
