ผู้ป่วยที่ให้ อาหารสายยาง จะสามารถกลับมาทานอาหารได้ปกติหรือไม่ ?"มีโอกาสกลับมาทานปกติได้ครับ" แต่ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสาเหตุหลักที่ทำให้ต้องใส่สายยางตั้งแต่แรก รวมถึงความพร้อมของร่างกายและการฝึกฝนครับ
กระบวนการเปลี่ยนจาก "สายยาง" กลับมาเป็น "การเคี้ยวกลืน" ต้องอาศัยขั้นตอนที่ถูกต้องเพื่อความปลอดภัยครับ
1. ปัจจัยที่มีผลต่อการกลับมาทานปกติ
สาเหตุที่ใส่สาย: * หากใส่เพราะ ร่างกายอ่อนเพลียชั่วคราว (เช่น หลังผ่าตัด หรือช่วงติดเชื้อ) เมื่อหายดีมักกลับมาทานได้เร็ว
หากใส่เพราะ โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ต้องอาศัยการทำกายภาพบำบัดกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืน ซึ่งอาจใช้เวลาเป็นเดือนหรือปี
การรู้สติของผู้ป่วย: ผู้ป่วยต้องตื่นดี สื่อสารได้ และทำตามคำสั่งพื้นฐานได้ (เช่น "อ้าปาก" "กลืน")
ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ: ลิ้นและลำคอต้องแข็งแรงพอที่จะดันอาหารลงไปโดยไม่หลุดเข้าหลอดลม
2. ขั้นตอนการเตรียมตัว (Weaning Process)
ก่อนจะดึงสายออก แพทย์และพยาบาลมักจะใช้วิธีทดสอบที่เรียกว่า "Swallowing Evaluation":
ฝึกกล้ามเนื้อปาก: ให้ผู้ป่วยฝึกขยับลิ้น อ้าปาก เม้มริมฝีปากบ่อยๆ เพื่อกระตุ้นระบบประสาท
เริ่มจากน้ำหรือเจลลี่: ทดลองให้จิบน้ำปริมาณน้อยมากๆ หรือใช้สารช่วยทำให้หนืด (Thickener) เพื่อสังเกตว่ามีการไอหรือสำลักไหม
มื้ออาหารทดลอง (Trial Feed): เริ่มให้ทานอาหารอ่อนปั่นละเอียดทางปากควบคู่ไปกับการให้ทางสายยาง (เพื่อประเมินว่าได้รับสารอาหารพอไหม)
ลดปริมาณอาหารสายยาง: เมื่อทานทางปากได้มากขึ้น จึงค่อยๆ ลดปริมาณอาหารทางสายยางลง จนกระทั่งทานได้ครบถ้วนทางปากจึงค่อยดึงสายออกครับ
3. สัญญาณเตือนว่า "ยังไม่พร้อม" ดึงสายออก
หากทดลองให้ทานทางปากแล้วพบอาการเหล่านี้ ต้องหยุดและฝึกต่อครับ:
ไอทุกครั้งที่กลืน: แสดงว่าอาหารหรือน้ำกำลังหลุดเข้าหลอดลม
เสียงเปลี่ยน (Wet Voice): เสียงฟังดูเหมือนมีเสมหะหรือน้ำขังอยู่ในคอหลังกลืน
ใช้เวลานานเกินไป: หากทานคำเล็กๆ แต่ต้องเคี้ยวหรืออมไว้นานเกิน 30-60 วินาทีต่อคำ อาจเสี่ยงต่อความเหนื่อยล้าและการสำลัก
📊 ตาราง: ลำดับประเภทอาหารเพื่อการฝึกกลืน
ระยะการฝึก ประเภทอาหารที่แนะนำ ลักษณะอาหาร
ระยะเริ่มแรก อาหารข้นหนืด (Pureed) คล้ายโยเกิร์ตหรือโจ๊กปั่นละเอียด ไม่แยกชั้นน้ำ
ระยะกลาง อาหารสับละเอียด (Minced & Moist) นุ่ม ชุ่มชื้น ไม่ต้องเคี้ยวมาก
ระยะก้าวหน้า อาหารนุ่ม (Soft Diet) เคี้ยวง่าย เช่น ไข่ตุ๋น ปลาต้ม เนื้อนุ่มๆ
